Zadanie 5

[Nawet] gdyby przyjąć, że w [wyniku unii] nastąpiło rzeczywiste wcielenie Litwy do Polski, należałoby oczekiwać, że Litwa po [jej zawarciu] jako odrębny organizm państwowy przestała istnieć. Prawda, że książęta litewscy z roku Giedymina składali […] królowi polskiemu i Koronie Polskiej hołdy i przysięgali na wierność. Również i rada i kancelaria koronna rozciągnęły w pierwszych latach po unii […] swe kompetencje na ziemie państwa litewskiego. Wystawiały bowiem w imieniu króla polskiego przywileje dla ogółu bojarów litewskich, dla Wilna […] i dla biskupstwa wileńskiego. Ponadto [król] mianował Polaków wysokimi urzędnikami na Litwie. [Jednak] w istocie rzeczy owe applicare stało się martwym znakiem na pergaminie, a o faktycznym stosunku wzajemnym obu państw decydowało życie. Wielkie Księstwo Litewskie nadal pozostawało państwem rządzonym przez samych Litwinów, o zupełnie odmiennych prawach i instytucjach państwowych.

Unia […], nie określiwszy warunków podległości, pozostawiała wszystko do rozstrzygnięcia nie prawnym, lecz rzeczywistym relacjom między państwami. W tym tkwiło największe niebezpieczeństwo dla Litwy. Na pierwszy rzut oka istniał parytet w nowo powstałych sferach działania: Giedyminowiczom przyznawano księstwa w Polsce, a polscy urzędnicy z pełnomocnictwami władcy byli wysyłani na Litwę, litewskie wojsko popierało polskie, a polskie wspierało litewskie, jednak w pierwszym przypadku pomocników kontrolowały instytucje państwa polskiego, a w drugim mógł tego dokonać jedynie wspólny władca, który jednak rezydował w Krakowie […] i był otoczony przez polską radę królewską. […] Gdyby nawet nie istniała podległość zewnętrzna Litwy, oddziaływanie państw wynikające z unii […] i tak doprowadziłoby do [stopniowego zanikania] litewskiej państwowości.